Adrienne von Speyr

Strona o XX-wiecznej mistyczce katolickiej

Category: Spuścizna

Dzieła pośmiertne

Dzieła Adrienne von Speyr wydane przez Hansa Ursa von Balthasara po jej śmierci (Die Nachlassbände) obejmują 12 tomów pism mistycznych w ścisłym tego słowa znaczeniu. Specjalnej papieskiej zgody na ich publikację udzielił Jan Paweł II, o czym szwajcarski teolog pisze w pierwszych zdaniach wstępu do książki Unser Auftrag (Nasza misja). Chciałabym krótko je tutaj zaprezentować, ponieważ dostęp do nich (i w ogóle wiedza o nich) jest bardzo utrudniony.

Tomy I i II − Das Allerheiligenbuch (dosł. Księga Wszystkich Świętych, polski przekład pierwszego tomu: Jak modlą się święci?, drugi brzmiałby: Sieć rybaka) − jest zadziwiającym charyzmatycznym zapisem, w którym Adrienne maluje portrety modlitwene około dwustu pięćdziesięciu świętych, w tym postaci z otoczenia Jezusa, Apostołów, świętych starożytnego Kościoła, jak też współczesnych, a także, co ciekawe, postaci, które nie są oficjalnie kanonizowane przez Kościół, ukazując zadziwiające bogactwo różnych postaw modlitewnych

Tomy III i IV − Kreuz und Hölle (Krzyż i Piekło) – zawierają opisy mistycznego przeżywania Triduum Paschalnego przez von Speyr w latach 1941-1965, ze szczególnym uwzględnieniem zstępowania z Chrystusem do Otchłani w Wielką Sobotę

Tomy V i VI − Das Wort und die Mystik (Słowo i Mistyka) – zawierają wykład tego, co von Speyr rozumie pod pojęciem mistyki subiektywnej i mistyki obiektywnej; stanowi to jedno z kluczowych rozstrzygnięć dla zrozumienia jej mistyki w ogóle

Tom VII – Geheimnis der Jugend (Tajemnica dziecięctwa) – w tym tomie von Speyr wraca do swego dzieciństwa i świadomości dziecka pod kierownictwem spowiednika

Tomy VIII, IX i X – Das Erde und Himmel (Ziemia i Niebo) – trzytomowe dzienniki zawierające opisy jej życia duchowego, przeżyć mistycznych, historię zakładania wspólnoty, aż do samej śmierci, zrelacjonowanej przez towarzyszącego jej von Balthasara wraz z przekazem ostatnich dialogów z pogrążającą się w agonii mistyczką

Tom XI – Ignatiana – tom opisujący życie i dzieło św. Ignacego z Loyoli oraz komentarze do jego pism

Tom XII – Theologie der Geschlechter (Teologia płci) – zwana też Księgą Małżeńską – zawiera niezwykle głębokie spojrzenie na płciowość człowieka i małżeństwo sakramentalne zrozumiałe w pełni tylko w kontekście relacji oblubieńczej Chrystusa i Kościoła


W języku polskim nakładem Wydawnictwa Sióstr Loretanek ukazał się dotychczas pierwszy tom dzieł pośmiertnych (Jak modlą się święci?) wraz z wprowadzeniem Balthasara nie tylko do tego tomu, ale w ogóle do całego cyklu, co jest bezcennym wręcz spojrzeniem pierwszego i najważniejszego interpretatora (a także redaktora i wydawcy) tego dzieła na całość. Balthasar wymienia tam jedenaście podstawowych tematów, wokół których krążą wszystkie tomy. Bazując ściśle na jego wypowiedzi, chciałabym je teraz przedstawić. Jest to zaledwie ich zasygnalizowanie, zainteresowanych odsyłam oczywiście do wskazanej pozycji.

  1. Posłuszeństwo

To centralne pojęcie, za pomocą którego objaśniane jest Stare i Nowe Przymierze. Jest ono także trynitarną, fundamentalną postawą Chrystusa. Posłuszeństwo jest miłością, pierwszeństwem „ty” przed „ja”, pierwszeństwem twojej prawdy i twoich poglądów przed moją prawdą i moimi poglądami. Balthasar pisze: A zatem posłuszeństwo jest dyspozycyjnością całego „Ja” wobec każdej woli i przykazania, rady i wskazówki umiłowanego Boga (…). Dość powiedzieć, że posłuszeństwo stanowi najgłębszą cechę charakterystyczną Chrystusa w Jego postawie wobec Ojca, ale również kobiecego Kościoła wobec Chrystusa (s.11-12).

  1. Wcielenie

Od niego zaczyna się Nowe Przymierze w Chrystusie i Maryi.  Balthasar pisze, przywołując dziecięctwo Adrienne połączone z trzeźwym lekarskim realizmem, jednak pełnym macierzyńskiej wyrozumiałości: Była jakby stworzona do przenikania w świetle Ewangelii i rad ewangelicznych sfery płciowości i do zanoszenia oczyszczającego ognia miłości w samo dno seksualności – „na tym świecie, ale nie z tego świata” (s. 14).

  1. Spowiedź

Misją Adrienne było wysławianie i objaśnianie tego sakramentu, który uważała za równoważny Eucharystii. W Eucharystii uczestniczymy w składanym w ofierze Ciele i przelewanej Krwi, podczas spowiedzi uczestniczymy w Krzyżu jako wydarzeniu odkupieńczym. Czytamy u Balthasara: Związana ze spowiedzią misja Adrienne von Speyr ma zatem duże znaczenie dla obecnych czasów, bo też już od dziesiątków lat Eucharystia tak bardzo była wysuwana na pierwsze miejsce, że cierpiała i cierpi na tym spowiedź – sakrament prawdziwie egzystencjalny (s. 15).

  1. Dziecięctwo

To podstawowe pojęcie nowotestamentowego przepowiadania, a dziś – z racji postulowanej dojrzałości chrześcijan – jest, zdaniem Balthasara, niesłusznie usuwane w cień. Teolog pisze: Może zdumiewać, że znaczenie miało czasem zrozumienie, że temat „dziecięctwa” pojawiał się jako swoisty wariant tematów „posłuszeństwa” i „spowiedzi” oraz że było to posłuszeństwo rzeczywiste (a nie parapsychologiczne czy siła sugestii), które dopuszczało zarówno „interpretowanie”, jak i całkowicie nierefleksyjną dziecięcą bezpośredniość wypowiedzi (s.16).

  1. Teologia mistyki

Posłużę się słowami Balthasara: Od wcześniejszych teorii mistyki jej własna różni się – negatywnie najpierw – tym, że ma charakter nie psychologiczny, lecz teologiczny, i dlatego że nade wszystko stawia akcent nie na samo przeżycie (gr. noesis), lecz na przeżywaną rzeczywistość (gr. noema). Podobnie jak prorok i apokaliptyk Biblii, mistyk jest przede wszystkim „sługą Jezusa” (…). Istotne znaczenie ma tylko sama obiektywna treść, żeby jednak móc ją przekazać w całej jej czystości, widzący, słuchający i zarazem doświadczający musi mieć tak czyste serce, jak to tylko jest możliwe (s. 17).

  1. Apokalipsa

Adrienne przeżyła podczas ćwiczeń duchowych w Estavayer wizję Apokalipsy: Niewiasty i Smoka (Ap 12), recytując z pamięci tekst, który przeczytała tylko jeden raz, pobieżnie, wiele lat wcześniej, podczas studiów. Doświadczenie było tak realne, że wydawało jej się, iż wybuchła straszna burza, choć pogoda panująca na zewnątrz była piękna. Podyktowała Balthasarowi komentarz do tej księgi:  Przygotowując wydanie komentarza do Apokalipsy, wybrałem z rękopisów wszystko, co było obiektywnym objaśnieniem (s. 20).

  1. Modlitwa

Adrienne von Speyr była wielką, nieustanną orantką – pisze Balthasar. Odnowienie i ożywienie modlitwy Kościoła, zwłaszcza modlitwy kontemplacyjnej, było jedną z jej podstawowych misji. Sportretowała modlitwę ponad dwustu pięćdziesięciu postaci, które ukazywały się jej, w pokorze udzielając wglądu we własną duszę. (Warto zaznaczyć, że ukazywano jej tylko i wyłącznie modlitwę i postawę modlitewną, co może nieraz znacznie odbiegać od pozycji i osiągnięć danego człowieka w świecie).

  1. Liczby

Adrienne podyktowana została przez św. Ignacego interpretacja liczb w Ewangelii, przede wszystkim liczby 153.

Trzy ostatnie tematy są, zdaniem Balthasara, najbardziej dogmatyczne i stanowią istotne elementy jej zadania:

  1. Męka Chrystusa

Posłużę się znów słowami teologa: Zadanie Adrienne nie polegało jednak wyłącznie na subiektywnym znoszeniu cierpień fizycznych i niezgłębionych, bolesnych duchowych stanów, lecz na ich dokładnym teologicznym wyrażeniu w słowach. Dokonała tego w znacznie większej mierze niż którykolwiek z dotychczasowych mistyków Kościoła (s.23).

  1. Wielka Sobota

Jest to jeden z najważniejszych tematów całej mistyki Adrienne von Speyr i jej unikalny wkład w teologię. Ponieważ jego waga jest tak wielka, znów oddam głos Balthasarowi, tym razem na dłużej: Gdy przeżywała pierwszą właściwą mękę, oczekiwałem, że , wraz ze śmiercią Jezusa w Wielki Piątek, po trzeciej godzinie, cierpienia zasadniczo się skończą. Tymczasem wtedy dopiero zaczęła się ta część misji cierpienia, która w następnych latach okazała się elementem zasadniczym i obfitującym w następstwa. Zresztą ten wymiar jej misji cierpienia: wewnętrzne przeżywanie zstąpienia razem z Chrystusem do piekieł (…), które pierwsze w historii Kościoła słowne opisanie stanowi zarys teologii piekła, trzeba uważać za coś najbardziej niesłychanego w misji Adrienne (s. 24). Tych kilka uwag nie daje nawet pojęcia o całym bogactwie teologii Wielkiej Soboty tworzonej przez Adrienne von Speyr. (…) Pełnia aspektów jest tu tak bogata, że wykracza poza wszelką systematyzację. Dowodzi ona przy tym, że mamy tu do czynienia z nieprzeniknioną tajemnicą, obejmującą wszystkie obszary teologii: naukę o Trójcy, chrystologię, soteriologię, naukę o odkupionym człowieku, o cnotach Boskich, o Kościele, sakramentach i rzeczach ostatecznych. Wielka Sobota stanowi centrum wiążące Wielki Piątek  z Wielkanocą; tylko przez odniesienie do niej można myślą przenikać zbawcze wydarzenie w całej jego bezdennej głębi i powszechności (s. 25).

  1. Nauka o Trójcy

Balthasar pisze o niej jako ostatnim, ale wszystko ogarniającym motywie, który należy zawsze objaśniać sobie i uobecniać nie abstrakcyjnie, ale:  jako podtrzymującą  i wszystko naświetlającą postawę wszelkich zbawczych wydarzeń (s. 26).

Teolog zaznacza, że jedenaście omówionych przez niego tematów nie stanowi wyczerpującego opisania kościelnej misji Adrienne von Speyr, ale jedynie zwrócenie uwagi na najbardziej charakterystyczne momenty jej dzieł pośmiertnych. Uważam jednak, że jest to charakterystyka naprawdę znakomita i dająca pewne pojęcie o tym, czym jest mistyka von Speyr. Balthasar w przytaczanym wstępie pisze:

Tak samo jak w przypadku wszystkich innych wielkich misji kościelnych, podejmowane tematy dostarczają pouczających odpowiedzi nieba na otwarte kwestie danego czasu – odpowiedzi nie takich może, jakich świat oczekiwał (w przeciwnym razie sam mógłby je znaleźć) i może nawet niezbyt chętnie słucha, ale z pewnością takich, które – jeśli gotów jest do zawsze wymagającego trudnej pokuty conversio (‘nawrócenie’) – stanowią o wiele bardziej istotną pomoc niż powierzchowne informacje, jakie sam sobie znalazł (s. 6).

Pozostaje mi zachęcić do studium pism Adrienne von Speyr – osobistego i  w ramach pracy naukowej – na ile to możliwe, na ile są dostępne, na ile starcza czasu i sił. Jest to dar dla Kościoła, który każdego może ubogacić. Jeśli ta strona skłoni kogokolwiek do podjęcia tego wysiłku, to spełniła swoją rolę. Raz jeszcze przytoczę słowa, które pojawiły się na niniejszej stronie kilkukrotnie: Balthasar uważał, że w pismach Adrienne von Speyr jest duchowa strawa dla całych pokoleń.


Uprzedzając ewentualne pytania, chciałabym wskazać dwa miejsca, gdzie te tomy są dostępne, ale tylko do skorzystania na miejscu:  archiwum Wspólnoty Świętego Jana w Bazylei w Szwajcarii (adresy na stronie wydawnictwa) oraz biblioteka Domu Balthasara w Rzymie. Niestety, praktycznie niemożliwe jest dziś kupienie ich na własność, choć w katalogach internetowych niektórych bibliotek wyświetlają się czasem pojedyncze tytuły.

 

 

Bibliografia

Poniżej prezentuję wielojęzyczną bibliografię pism Adrienne von Speyr zamieszczoną w tomie pokonferencyjnym wydanym w setną rocznicę jej urodzin (Adrienne von Speyr und irhe Spirituelle Theologie. Die Referate am Symposion zu irhem 100. Geburtstag, Freiburg im Breisgau 2002).  Zdecydowałam się na opublikowanie jej tutaj, ponieważ wiem, jak trudno dotrzeć w Polsce do tego tomu.

Przy polskich tłumaczeniach zamieściłam biało-czerowną flagę, żeby łatwiej można było je odnaleźć. Nie zaznaczono tłumaczenia książki Das Allerheiligenbuch z 1966 wydanej przez Siostry Loretanki (Jak modlą się święci?, przeł. W. Szymona OP, Warszawa 2017) oraz wielu pozycji, które w ostatnim czasie wydaje grupa młodych Hiszpanów z Ediciones San Juan. Być może dotyczy to także innych języków. Trzeba pamiętać, że ten stan był aktualny na 2002 r., ale sądzę, że i tak bibliografia może być bardzo pomocna.

Do pewnego momentu cała bibliografia była skrupulatnie prowadzona przez p. Cornelię Capol (zm. 2014), jedną z pierwszych członkiń założonego przez Balthasara i Speyr instytutu życia konsekrowanego, ta prezentowana poniżej to zapewne owoc jej pracy.

Chciałabym też zasygnalizować, że dla kręgu języka słoweńskiego w ostatnich latach niestrudzenie popularyzuje Adrienne von Speyr i Hansa Ursa von Balthasara ks. prof. Anton Štrukelj.

Dr Matthew Sutton, badacz Adrienne von Speyr z St. John’s University w Nowym Jorku, publikuje na swojej anglojęzycznej stronie bibliografię ułożoną według przyjętej przez siebie hierarchii ważności, polecam.

Zawsze warto też zajrzeć do bibliografii umieszczonej na stronie Wydawnictwa Świętego Jana.

W razie wątpliwości czy pytań służę pomocą (adres mailowy podany jest w zakładce kontakt, można też pisać wiadomości prywatne na fanpejdż Adrienne von Speyr na Facebooku, jeśli komuś jest wygodniej, ale tam zaglądam znacznie rzadziej).

 

Komentarz do Ewangelii św. Jana (Archiwum bloga)

Jest to dzieło w całości podyktowane von Balthasarowi. Na strukturę tej pracy składa się werset z Ewangelii wraz z obszernym komentarzem (zawierającym od jednej do nawet kilkunastu stron tekstu). W ten sposób skomentowany został cały zapis „ucznia, którego Pan miłował”. Tekst ten (wraz z komentarzem do Apokalipsy oraz Listów św. Jana) Balthasar traktował jako jądro dzieła mistyczki. Objawia on, jak cała Ewangelia św. Jana, tajemnicę Trójcy Przenajświętszej i uczy miłowania Trójjedynej Miłości.

Jan Paweł II na zwołanym w 1985 r. w Rzymie sympozjum poświęconym eklezjalnej misji Adrienne von Speyr dostrzegł głęboko Janowy charakter jej dzieła i skomentował to następująco: „Adrienne wniknęła w głębię komunii wiary i serca pomiędzy Matką Jezusa i jedynym Apostołem, który trwał z Nią u stóp krzyża. Widziała tu jakby dziewiczy początek Kościoła, tego Kościoła, który miał zostać powierzony Piotrowi” (L`Osservatore Romano, wrzesień 1985, nr 9; całość wystąpienia po włosku tutaj).

Jan jest tym, który rozpoznał „Boga w Przyjacielu i Przyjaciela w Bogu”. Dlatego też Pan wykorzystał tę przyjaźń, by otworzyć Jana tak bardzo, jak to tylko możliwe, i przekazać mu najgłębsze wejrzenie w miłość Bożą, jakie kiedykolwiek otrzymał człowiek.

W komentarzu do J 19, 27 mistyczka pisze, że Pan chciał uczynić swego umiłowanego ucznia jak najbardziej podobnym do siebie, dlatego też, sam będąc dziewiczym, pragnął, aby Jego przyjaciel i sługa również taki pozostał. Chciał, by tak jak On hojnie siebie udziela na sposób właściwy Bogu, i Jan nauczył się podobnego hojnego ofiarowywania się w skończonych, ludzkich granicach. Mistrz wprowadził go w swoje najgłębsze tajemnice. Ponieważ sam posiadł pełną wizję Ojca, mógł przekazać Janowi tyle, ile uważał za stosowne.

Ponadto we wstępie do podyktowanego przez von Speyr komentarza do Ewangelii św. Jana von Balthasar zauważa istotną różnicę pomiędzy Janem a synoptykami, która została ukazana mistyczce. Dla Jana najważniejsze jest posłuszeństwo jako realny wyraz i kształt miłości. Synoptycy zaś go właściwie nie rozumieją, ponieważ nie byli aż tak blisko z Panem i nie byli aż tak „osobiście zaangażowani”. Jan, ponieważ był najbliżej, najlepiej rozumie związek pomiędzy osobą i misją, pomiędzy życiem i akcją. Dla niego posłuszeństwo nie jest tylko jednym z wielu sposobów bycia, ale koniecznym jego warunkiem, a także koniecznym warunkiem pisania.

T. S. Eliot (1888-1965), jeden z najwybitniejszych poetów XX wieku, napisać miał o jej komentarzu do Prologu Ewangelii św. Jana następujące słowa: „książka von Speyr nie mieści się w żadnej znanej mi klasyfikacji”. Uważał, że jeśli tylko czytelnik nie zostanie przez lekturę tego dzieła zmiażdżony, to wyjdzie z niej umocniony i rozradowany „zupełnie nowym doświadczeniem chrześcijańskiej wrażliwości”.

Komentarz do Ewangelii św. Jana:

Tom I – Das Wort wird Fleisch – Słowo stało się Ciałem

Tom II – Die Streitreden – Argumenty

Tom III – Die Abschiedsreden – Mowy pożegnalne

Tom IV – Geburt der Kirche – Narodziny Kościoła

Wydany po praz pierwszy w 1949 r. w Johannes Verlag Einsiedeln; po angielsku  w 1953 r. przez Collinsa w Londynie. W tej chwili ponownie ukazał się w Stanach Zjednoczonych nakładem Ignatius Press. Istnieje jeszcze francuska wersja językowa (również w czterech tomach), wydana w serii Culture et Vérité, a także włoska i holenderska.

Czekamy na polskie tłumaczenie, bo czas jest krótki, a potrzeby duchowe ogromne…  Proszę o modlitwę (wystarczy w tej intencji trzy razy odmówić Zdrowaś Maryjo) każdego, kto pojawi się na tej stronie, aby spuścizna tej niezwykłej mistyczki dotarła do Polaków jak najszybciej.

Wspólnota Świętego Jana

Wspólnota Świętego Jana  to świecki instytut życia konsekrowanego zrzeszający kobiety, mężczyzn i księży. Założona została przez Hansa Ursa von Balthasara i Adrienne von Speyr w 1945 r. w Szwajcarii. Celem Wspólnoty jest: „Gromadzić ludzi, którzy w całości oddadzą się służbie Kościołowi, i to nie jako siostry zakonne, lecz osoby, które, żyjąc w świecie, rzetelnie wykonują swój zawód, a przy tym widzą swoje życie w świetle codziennej medytacji Ewangelii”.

Hans Urs von Balthasar w jednej ze swoich książek wyznaje: „Centrum mojego życia stanowi Johannesgemeinschaft (Wspólnota św. Jana), stworzona razem z Adrienne von Speyr. Uważam, że jeśli będą powstawały wspólnoty takie jak ta, będzie można w realny sposób pomóc dzisiejszemu Kościołowi. Na drugim miejscu znajduje się moje wydawnictwo. (…) Publikowana jest w nim przede wszystkim ogromna spuścizna Adrienne von Speyr. Te prawie 50 tomów to może być „moje” największe dzieło życia. (…) Myślę, że jest w nich duchowa strawa dla całych pokoleń”.

Kontakt do amerykańskiego przedstawiciela Wspólnoty:
Adrian Walker
247 8th Street, N. E. #2002
Washington, D.C. 2002
(202) 547-1380


Uwaga! Nie mylić ze  Wspólnotą Zakonną Braci i Sióstr Świętego Jana (tzw. Mali Szarzy) założoną przez  francuskiego dominikanina i filozofa Marie Dominique Philippe’a.

Powered by WordPress & Theme by Anders Norén